Kişilik Bozuklukları

Genel Kişilik Bozukluğu

Kişinin içinde yaşadığı kültürün beklentilerinden belirgin olarak sapan, süregiden bir içsel yaşantı ve davranış örüntüsü. Bu örüntü,

  • Biliş ( kendini ve diğer insanları anlama ve yorumlama)
  • Duygulanım (duygusal tepkilerin aralığı, yoğunluğu, değişkenliği ve uygunluğu)
  • Kişilerarası işlevsellik,
  • Dürtü denetimi

Bu alanlardan ikisinde yaygın biçimde görülmektedir. Süregiden esneklikten yoksun bu örüntü, çok değişik kişisel ve toplumsal durumları kapsar. Klinik açıdan belirgin sıkıntıya yol açmaktadır. Uzun süreli ve kalıcıdır, başlangıcı en azından ergenlik ya da erken yetişkinlik dönemine uzanır. Bu örüntü, başka bir ruhsal bozukluk ile açıklanamaz.

 

A Kümesi Kişilik Bozuklukları

  1. Paranoid Kişilik Bozukluğu

Erken erişkinlikte başlayan ve değişik bağlamlarda ortaya çıkan, başkalarının davranışlarını kötü niyetli olarak yorumlamak gibi, başkalarına karşı duyulan genel bir güvensizlik ve kuşkuculuk durumudur. Belirtileri;

Yeterli bir temele dayanmadan, başkalarının kendisini sömürdüğünden, kendisine kötülük yaptığından, kendisini aldattığından kuşkulanır.

Arkadaşlarının ya da çalışma arkadaşlarının kendisine olan bağlılıkları ya da güvenilirlikleriyle ilgili yersiz kuşkularla uğraşıp durur.

Söylediklerinin kendisine karşı kullanılacağı korkusuyla başkalarına açılmak istemez.

Sıradan sözlerden ya da olaylardan, aşağılama ya da göz korkutma anlamı çıkartır. Sürekli kin esler.

Ortada bir neden yokken, başkalarının kimi davranışlarını, kişiliğine ya da saygınlığına bir saldırı olarak algılar ve bunlara, birden öfkeyle karşılık verir ya da karşı saldırıya geçer.

Eşinin ya da cinsel birliktelik yaşadığı kişinin kendisine olan sadakati ile ilgili yineleyici, yersiz kuşkulara sahiptir.

Bu belirtiler başka bir sağlık durumunun fizyolojisine bağlanamaz.

  1. Şizoid Kişilik Bozukluğu

Erken erişkinlikte başlayan ve değişik bağlamlarda ortaya çıkan, toplumsal ilişkilerden kopma ve kişilerarası ortamlarda duygularını kısıtlı gösterme, yaygın örüntüsüdür. Belirtileri:

Ailenin bir üyesi olmak da içinde olmak üzere, ne yakın ilişkilere girmek ister, ne de yakın ilişkilerden hoşlanır,

Neredeyse her zaman tek başına etkinlikte bulunmayı yeğeler,

Bir başkasıyla cinsel yakınlaşmaya, duysa bile çok az ilgi duyar, alsa bile etkinlikten çok az zevk alır,

Birinci dereceden yakınları hariç arkadaş ve sırdaşları yoktur,

Başkalarının övgülerine ya da yergilerine aldırmaz, duygusal olarak soğuk, kopuk ya da tekdüze bir duygulanım içindelerdir.

  1. Şizotipal Kişilik Bozukluğu

Erken erişkinlikte başlayan ve değişik bağlamlarda ortaya çıkan, yakın ilişkilerden birden rahatsızlık duyma ve yakın ilişkiye girme yeterliliğinin düşük olması ile kendini gösteren toplumsal ve kişilerarası eksikliklerin yanı sıra bilişsel ve algısal çarpıtmalar ve sıradışı davranışlar ile giden yaygın bir örüntüdürü.

Belirtileri:

Alınma düşüncelerinin varlığı,

Altkültürel değerlerle uyumlu olmayan ve davranışları etkileyen, alışılagelmişin çok dışında inançlar ya da büyüsel düşünme (boş inançlar, geleceği görebilme gücü olduğuna inanma, telapati, altıncı his).

Olağandışı algısal yaşantılar, bunun içinde bedensel yanılsamalar da vardır,

Yadırganacak denli olağana aykırı düşünme ya da konnuşma,

Kuşkuculuk, uygunsuz ya da kısıtlı duygulanım,

Yadırganacak denli olağana aykırı davranış ve tutumlar,

Birinci dereceden yakınları hariç arkadaş ve sırdaşları yoktur.

 

B Kümesi Kişilik Bozuklukları

  1. Antisosyal Kişilik Bozukluğu

15 yaşından beri belirtilerin üçünü ya da çoğunu taşıyan, başkalarının haklarını umursamayan ve çiğneyen örüntüdür. Belirtiler:

Tutuklanmasına yol açan yineleyici eylemlerde bulunmakla belirli olmak üzere yasal yükümlülüklere uymama,

Sık sık yalan söyleme, takma adlar kullanma ya da kişisel çıkarı, zevki için başkalarını dolandırma ile belirli düzmecilik,

Dürtüsellik ya da geleceğini tasarlayamama,

Sık sık kavgaya kayılma ya da başkalarının haklarına el uzatma ile belirli olmak üzere sinirlilik ve saldırganlık,

Kendisinin ya da başkalarının güvenliğini umursamama,

Sürekli bir işinin olmaması ya da parasal yükümlülüklerini yerine getirememe ile belirli ve sürekli bir sorumsuzluk,

Başkasını incitmesi, başkasına kötü davranması ya da başkasından çalması durumunda aldırmazlık gösterme ya da yaptıklarına kendince bir kılıf uydurma ile belirli olmak üzere vicdan azabı çekmeme( pişmanlık duymama).

Birey en az 18 yaşındadır ve 15 yaşından önce davranım bozukluğu olduğuna dair kanıtlar vardır. Toplumdışı davranış örüntüsü sadece şizofreni ya da iki uçu bozukluğun gidişi sırasında ortaya çıkmamaktadır.

  1. Sınırda Kişilik Bozukluğu

Belirtilerden beşini ya da çoğunu barındıran, erken erişkinlikte başlayan ve değişik bağlamlarda ortaya çıkan kişilerarası ilişkilerde, benlik algısında ve duygulanımda tutarsızlık ve belirgin dürtüsellik ile giden yaygın bir örüntüdür. Belirtiler:

Gerçek ya da imgesel terk edilmekteden kaçınmak için çılgınca çaba göstermektir,

Gözünde aşırı büyütme ve yerin dibine sokma uçları arasında gidip gelen, tutarsız ve gergin kişilerarası ilişkiler örüntüsü,

Kimlik karmaşası: belirgin ve sürekli, tutarsız bir benlik algısı ya da kendlik duyumu,

Kendine kötülüğü dokunabilecek en az iki alanda dürtüsellik (madde kötüye kullanımı, alkol, para harcama, cinsellik, güvensiz ara kullanımı, tıkınırcasına yeme),

Yineleyici intihar davranışları, girişimleri ya da göz korkutmaları ya da endine kıyım davranışları,

Duygudurumda belirgin bir tepkiselliğin olmasına bağlı olarak duygulanımda tutarsızlık,

Süreğen bir boşluk duygusu,

Uygunsuz, yoğun bir öfke ya da öfkeini denetlemekte güçlük çekme,

Zorlanmayla ilintili, gelip geçici kuşkucu düşünceler ya da ağır çözülme belirtileri.

Histiyonik Kişilik Bozukluğu

Belirtilerden beşi ya da çoğu, ya da çoğunu taşıyan, aşırı duygusallık ve ilgi çekme arayışı ile giden yaygın bir örüntüdür.

Belirtiler:

İlgi odağı olmadığı durumlarda rahatsız olur,

Başkalarıyla olan etkileşimleri, cinsel yönden, ayartıcı, kışkırtıcı ya da baştan çıkartıcı, uygunsuz davranışlarla belirlidir,

Birden değişen, yüzeysel duygular gösterir, ilgi çekmek için sürekli olarak dış görünümünü kullanır,

Gereğinden çok etkilemeye yönelik ve ayrıntıdan yoksun bir konuşma biçimi vardır,

Yapmacık davranır, gösteriş yapar ve duygularını abartılı gösterir,

Kolay etki altında kalır,

İlişkilerin, olduğundan daha yakın olması gerektiğini düşünür.

  1. Narsisistik Kişilik Bozukluğu

Belirtilerden beşi ya da çoğu, ya da çoğunu taşıyan,erken erişkinlikte başlayan ve değişik bağlamlarda ortaya çıkan, büyüklenme, beğenilme gereksinimi ve eşduyum yapamama ile giden yaygın bir örüntü.

Belirtiler:

Büyüklenir. (başarılarını ve yeteneklerini abartır.)

Sınırsız başarı, güç, zeka, güzellik ya da yüce bir sevgi düşlemeleriyle uğraşır durur,

Özel ve eşi benzeri bulunmaz biri olduğuna ve ancak özel ya da üstün diğer kişilerce anlaşılabileceğine ve ancak onlarla ilişki kurması gerektiğine inanor,

Çok beğenilmek ister,

Hak ettiği duygusu içindedir,

Kendi çıkarı için başkalarını kullanır,

Eşduyum yapamaz, başkalarının duygu ve gereksinimlerini anlamak istemez,

Sıklıkla başkalarını kıskanır ya da başklarının kendisini kıskandığına inanır, başklarınasayıgısı davranır, kendini beğenmiş davranışlar ya da tutumlar sergiler.

 

C Kümesi Kişilik Bozuklukları

  1. Çekingen Kişilik Bozukluğu

Belirtilerden dördü ya da çoğu, ya da çoğunu taşıyan,erken erişkinlikte başlayan ve değişik bağlamlarda ortaya çıkan, toplum içinde çekingenlik, yetersizlik duyguları ve olumsuz değerlendirmeye aşırı duyarlılık ile giden yaygın bir örüntüdür. Belirtiler:

Eleştirme, onaylanmama ya da dışlanma korkuları yüzünden, kişisel ilişki kurmayı gerektikten işle ilgili etkinliklerden kaçınır,

Seveceklerini kesin olarak bilmedikçe insanlarla ilişkiye girmek istemez,

Utandırılacağı ya da alay edileceği korkusu yüzünden yakın ilişkilerde tutuk davranır,

Toplumsal durumlarda, eleştirilme ya da dışlanma düşünceleriyle uğraşıp durur,

Yetersizlik duyguları yüzünden yeni kişilerle bir arada bulunduğu ortamlarda çekingen davranır,

Kendisi toplumsal yönden beceriksiz, kişisel açıdan çekiciliği olmayan biri oalrak ya da başkalarından aşağı görür,

Utandırıcı olabileceği düşüncesiyle, kişisel birtakım girişimlerde bulunmayı göze alma ya da herhangi bir yeni etkinlikte bulunma konusunda genellikle isteksiz davranır.

  1. Bağımlı Kişilik Bozukluğu

Belirtilerden beşi ya da çoğu, ya da çoğunu taşıyan,erken erişkinlikte başlayan ve değişik bağlamlarda ortaya çıkan, boyun eğici ve yapışkan davranışlara ve ayrılma korkularına yol açan, ilgilenilme gereksinmesi ile giden yaygın bir örüntüdür. Belirtiler:

Başkalarından çok öğüt ve güvence almadıkça gündelik kararlarını vermekte güçlük çeker, yaşamının çoğu önemli alanında, kendisinin yerine başkalarının sorumluluk almasına ihtiyaç duyar,

Desteklerini çekecekleri ya da kabul görmeyeceği korkusuyla, başkalarıyla aynı görüşte olmadığını söylemekte güçlük çeker,

Kendi başına bir işe girişmekte ya da bir iş yapmakta güçlük çeker,

Başkalarından bakım ve destek sağlayabilmek için, hoş olmayan işleri yapmaya gönüllü olmaya dek giden ölçüde aşırı uçlara gider,

Kendisine bakamayacağına ilişkin aşırı korkuları yüzünden, tek başına kaldığında kendisini rahatsız ya da çaresiz hisseder,

Yakın bir ilişkisi sonlandığında, bir bakım ve destek kaynağı olarak, ivedilikle başka bir ilişki arayışı içine girer,

Kendi kendine kalmak durumunda bırakılacağı korkularıyla, gerçekçi olmayan bir biçimde uğraşır durur.

  1. Takıntı – Zorlantı (Obsesif- Kompulsif ) Kişilik Bozukluğu

Belirtilerden dördü ya da çoğu, ya da çoğunu taşıyan,erken erişkinlikte başlayan ve değişik bağlamlarda ortaya çıkan, esnekliği azaltan, açık yürekli olmaktan uzaklaştıran ve verimliliği düşüren, düzenlilik, eksiksizlik, düşüncelerini ve kişilerarası ilişkilerini deneyim altında tutma uğraşlarıyla giden yaygın bir örüntü:

Yapılan etkinliğin başlıca amacını gözden kaçıracak denli ayrıntılar, kurallar, sıralama, düzen, örgütleme ya da tasarlamayla uğraşıp durma,

İşin bitilmesini güçleştirecek denli eksiksiz yapma uğraşı içindedir,

Boş zaman etkinliklerini ve arkadaşlıklarını dışlayacak denli kendine işe ve üretken olmaya verir,

Aşırı doğrucudur, vicdanlıdır ve erdem, ahlak ya da değerler konusunda hiç esneklik göstermez,

Özel bir değeri olmasa bile, eskimiş, yıpranmış ya da değersiz nesneleri elden çıkarmaz,

Başkalarının tam kendisinin yapacağı gibi yapamayacağına inandıkları için, görev dağılımı ya da işbirliği yapma konusunda isteksizlik gösterir,

Hem kendisi, hem de başkaları için çok elisıkıdır, parayı başa gelebilecek korkunç durumlar için biriktirilmesi gereken bir nesne olarak görür,

Hiç esnemez ve hep ayak direr.

TOP