Obsesif Kompulsif Kişilik Bozukluğu

Temel Özellikleri: Başlıca özelliği, esneklik, açıklık ve verimlilik pahasına düzenlilik, mükemmeliyetçilik, zihinsel ve kişilerarasında kontrol koyma üzerine aşırı kafa yormanın olduğu sürekli bir örüntünün olmasıdır. Bu örüntü genç erişkinlik döneminde başlar ve değişik koşullar altında ortaya çıkar.

Obsesif kompulsif kişilik bozukluğu olan kişiler, yapılan etkinliğin asıl amacını unutturacak derecede kurallar önemsiz ayrıntılar, işlemler, listeleri program yapma ya da biçim üzerinde özenle durarak kontrol koyma duyumlarını sürdürme girişiminde bulunurlar. Aşırı derecede ölçülüdürler ve yinelemeye yatkındırlar.

Ayrıntılarla özellikle ilgilenirler ve olası hatalar için tekrar tekrar denetimler yaparlar. Bu davranışları nedeniyle doğan gecikmelerden ve rahatsızlıklardan ötürü diğer insanların çok kızabileceği gerçeğinin farkında bile olmazlar. Söz gelimi bu kişiler, hazırladıkları yapılacak işler listesini bulamadıklarında, bunu yeniden hazırlamak için kısa bir süre harcamak ve yapılacakları yapmaya başlamak yerine söz konusu listeyi arayıp bulmak için gereğinden fazla zaman harcayabilirler.

Zamanı çok kötü kullanırlar, yapılacak en önemli işler son dakikaya bırakılır. Mükemmeliyetçilikleri ve kendilerine koydukları yüksek standartlar bu kişilerde önemli derecede işlev bozukluklarına ve sıkıntıya neden olur. Tasarının her ayrıntısının tam anlamıyla mükemmel olmasıyla öylesine uğraşabilirler ki tasarı hiçbir zaman gerçekleştirilemez ve sonuçlandırılamaz. Söz gelimi, bir türlü mükemmelliğe ulaşamayan yeniden yazmalar nedeniyle zaman boşuna tüketildiği için yazılacak bildirinin tamamlanması gecikir. Son teslim tarihleri kaçırılır, yapılacak etkinliklerin o sıradaki odağını kaçıran yaşam biçimleriyle tam bir düzensizlik yaşarlar.

OKKB olan kişiler, boş zamanlarını değerlendirme etkinliklerinden ve arkadaşlarından yoksun kalacak derecede kendilerini işe ya da üretkenliğe adarlar. Bu davranışları ekonomik gereksinmelerle açıklanamaz. Bu kişiler çoğu zaman, bir akşamlarını ya da bir hafta sonu günlerini dışarı çıkmak ya da sadece rahatlamak üzere boş bırakmak  için zamanlarının olmadığı duygusunu yaşarlar. Tatil yapmak gibi zevk alacakları bir etkinliklerini sürekli erteleyebilirler, dolayısıyla bu etkinlikleri hiçbir zaman gerçekleşmeyebilir. Boş zamanları değerlendirme etkinliklerinde bulunmak ya da tatil yapmak için zaman ayırsalar bile yanlarına çalışacak bir şey almazlarsa kendilerini rahatsız hissederler. Böylece “zamanı boşa harcamamış” olacaklardır. Günlük ev işleri üzerinde aşırı odaklanırlar. Arkadaşlarıyla zaman geçirseler bile bu genellikle resmi olarak düzenlenmiş bir çeşit etkinlikte olur. hobilere, eğlendirici ve dinlendirici diğer etkinliklere, sanki özenli bir organizasyonu ve üstesinden gelmek için çok çalışmayı gerektiren ciddi birer görevmiş gibi yaklaşırlar. Mükemmel bir iş ortaya çıkarmak üzerinde durulur. Bu kişiler oyunu yapılandırılmış bir göreve dönüştürürler.

OKKB olan kişiler ahlak, doğruluk ya da değerler gibi konularda vicdanlarının sesini aşırı dinlerler ve esneklik göstermezler. Kendilerini ve başkalarını katı ahlaki ilkelere ve uygulamanın katı ölçülerine uymaları konusunda zorlayabilirler. Kendi hataları için de acımasızca öze eleştiride bulunabilirler. Böyle bir bozukluğu olan kişiler, otoriteye ve kurallara katı bir uyum gösterirler ve hiçbir kuralın çevresel etkenlere göre esnetilmemesi gerektiği, bunlara yazıldığı gibi uyulması gerektiği üzerinde ısrar ederler. Söz gelimi, telefon görüşmesi yapmak isteyen bir arkadaşlarına bir jeton bile ödünç vermeyebilirler çünkü “ne ödünç alan ne de ödünç veren olunmalıdır” ya da bu insanın karakteri için kötü bir şey olacaktır. Bu nitelikler kişinin kültürel ya da dinsel özdeşimleri ile açıklanamaz.

OKKB olan kişiler özel bir değeri olmasa bile eskimiş ya da değersiz şeyleri elden çıkaramazlar. “bohçacı” olduklarını kabul ederler. Eşyaları elden çıkarmayı savurganlık olarak görürler, çünkü onlara göre “saklanacak samanın zamanı gelir”. Ve bir şeye ne zaman gereksinim duyulacağı hiçbir zaman önceden bilinemez; ayrıca sakladıkları şeylerden kurtulmaya çalışanlar olursa onlara sinirlenirler. Eşleri ya da oda arkadaşları eski eşya parçaları, dergiler, bozuk aletler gibi şeylerin kapladıkları alandan ötürü yakına bilirler.

OKKB olan kişiler görev dağılımı yapma ya da başkalarıyla birlikte çalışma konusunda isteksizlik gösterirler. Her şeyin kendilerinin yaptığı gibi yapılması gerektiği ve insanların kendilerinin yaptığı gibi yapmaya uyum göstermesi gerektiği konusunda anlamsız ve inatçı bir biçimde ısrar ederler. Çoğu zaman işlerin nasıl yapılması gerektiği konusunda çok ayrıntılı yönergeler verirler ve diğerleri başka yaratıcı seçenekler öne sürerse çok şaşırır ve kızarlar. Başka zamanlarda da tasarladıkları zamanın gerisinde kalsalar bile gelen yardım önerilerini geri çevirirler, çünkü başka hiç kimsenin doğru yapabileceğine inanmazlar.

Böyle bir bozukluğu olan kişiler cimri davranırlar ve ulaşabileceklerinin çok altında bir yaşam standardını benimseyebilirler. Gelecekte ortaya çıkabilecek felaketlere hazır olmak için para harcamanın sıkı bir şekilde denetim altında tutulması gerektiğine inanırlar. Bu kişiler katı ve inatçıdırlar. İşleri yapmanın tek bir “doğru” yolu olduğu konusunda öyle kararlıdırlar ki başka birilerinin düşüncelerine göre davranmada zorluk çekerler. Bu kişiler ile evdeki tasarılarını ince ayrıntılarıyla tasarlarlar ve değişiklikleri göz önünde bulundurma konusunda isteksizlik gösterirler. Kendilerini kendi bakış açılarına öyle kaptırmışlardır ki başkalarının görüşlerini dinlemekte zorluk çekerler. Dostları ve iş arkadaşları bu kişilerin sürekli katı bir tutum sergilemelerinden ötürü rahatsızlık duyarlar. Bu kişiler uzlaşmayı istediklerini söylediklerinde bile buna inatçı bir biçimde karşı koyarlar ve “ ilke gereği” bunların böyle yapılası gerektiği üzerinde dururlar.

OKKB için Tanı Ölçütleri

Aşağıdakilerden dördünün ya da daha fazlasının olması ile belirli, genç erişkinlik döneminde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan, esneklik, açıklık ve verimlilik pahasına düzenlilik, mükemmeliyetçilik, zihinsel ve kişilerarasında kontrol koyma üzerine aşırı kafa yormanın olduğu sürekli bir örüntü:

  1. Yapılan etkinliğin asıl amacını unutturacak derecede ayrıntılar, kurallar, listeler, sıralama, organize etme ya da program yapma ile uğraşıp durur.
  2. İşin bitirilmesini zorlaştıran bir mükemmeliyetçilik gösterir.
  3. Boş zamanlarını değerlendirme etkinliklerinden ve arkadaşlıklarından yoksun kalacak derecede kendisini işe ya da üretkenliğe adar.
  4. Ahlak, doğruluk ya da değerler gibi konularda vicdanının sesini aşırı dinler ve esneklik göstermez.
  5. Özel bir değeri olmasa bile eskimiş ya da değersiz şeyleri elden çıkartamaz.
  6. Başkaları, tam olarak kendisinin yaptığı gibi yapmayı kabul etmedikçe görev dağılımı yapmak ya da başkalarıyla birlikte çalışmak istemez.
  7. Para harcama konusunda hem kendisini hem de başkalarına karşı cimri davranır; para, gelecekte ortaya çıkabilecek felaketler için biriktirilmesi gereken bir şey olarak görülür.
  8. Katı ve inatçıdır.
TOP