Ekingen Kişilik Bozukluğu

  • Temell Özellikler: Başlıca özelliği, genç erişkinlik döneminde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan toplumsal tutukluğun (ketlenmenin), yetersizlik duygularının ve olumsuz değerlendirilmeye aşırı duyarlılığın olduğu sürekli bir örüntüdür.

    Çekingen kişilik bozukluğu olan kişileri eleştirilecek, beğenilmeyecek ya da dışlanacak olma korkusuyla çok fazla kişilerarası ilişki gerektiren mesleki etkinliklerden ya da okul etkinliklerinden kaçınırlar. İşinde yükselme önerilerini geri çevirebilirler çünkü yeni sorumluluklar iş arkadaşlarından eleştiri almaları sonucunu doğurabilecektir.

    Bu kişiler, sevileceklerinden ya da eleştirilmeden kabul göreceklerinden emin olmadıkça yeni arkadaşlıklar kurmaktan kaçınırlar. Tersini kanıtlayan zorlu sınavlardan geçene dek diğer insanlar eleştirici ve reddedici olarak kabul edilirler. Böyle bir bozukluğu olan kişiler, destekleyici ve ilişkileri besleyici yanlarını tekrar tekrar görmedikçe gurup etkinliklerine katılmazlar.

    Bu kişiler, eleştirisiz bir kabulün güvencesini gördüklerinde yakın ilişkilere girebilirler ancak kişilerarası yakınlık kurmak bu kişiler için genelde zor olur. Tutukluk gösterebilirler, kendileri hakkında konuşmakla ilgili zorlukları vardır. Teşhir edilecekleri, alay konusu olacakları ya da mahcup düşecekleri korkusuyla yakınlaşma ve dostluk kurmaya ilişkin duygularını kendine saklarlar.

    Böyle bir bozukluğu olan kişiler toplumsal durumlarda eleştirileceklerini ve dışlanacakları konusu üzerinde aşırı düşündükleri için bu tür tepkileri sezme eşikleri çok düşüktür. Herhangi biri onları onaylamıyor gibi davransa ya da belli belirsiz bir eleştiri yapıyor olsa kendilerini çok yaralanmış hissederler.

    Utangaç, sessiz, ketlenmiş-tutukluk yaşamış ve “görünür-görünmez” olma eğilimi gösterirler çünkü kendilerine yönelik bir ilginin aşağılayıcı ya da dışlayıcı olabileceğinden korkarlar. Ne söylerlerse söylesinler başkalarının bunu “yanlış” olarak değerlendireceğini beklerler, dolayısıyla hiçbir şey söylemeden durabilirler. Alay konusu olduklarını düşündüren gizli ipuçlarına çok sert tepki gösterirler. Toplumsal yaşamın etkin birer katılımcısı olma özlemini duymalarına karşın iyilik durumlarını başkalarının ellerine teslim etmekten korkarlar.

    Çekingen kişilik bozukluğu olan kişiler yeni kişilerle aynı ortamda bulundukları durumlarda kasılırlar çünkü kendilerini yetersiz hissederler ve benlik saygıları düşüktür. Toplumsal yeterlilikleriyle ve kişisel çekicilikleriyle ilgili kaygıları özellikle yabancılarla etkileştikleri ortamlarda daha belirginleşir.

    Bu kişiler kendilerini toplumsal yönden beceriksiz, kişisel olarak albenisi olmayan biri olarak ya da başkalarından aşağı görürler. Mahcup düşebileceklerinden ötürü kişisel girişimlerde bulunmak ya da yeni etkinliklere katılmak istemezler. Sıradan durumların olası tehlikelerini abartmaya yatkındırlar ve kendilik taşıyan ve güvenli durumlara duydukları gereksinim sınırlı bir yaşamlarının olması sonucunu doğurur. Böyle bir bozukluğu olan bir kişi uygun bir biçimde giyinmediği için mahcup düşeceği korkusuyla bir iş görüşmesini iptal edebilir. Sıra dışı somatik belirtiler ya da diğer sorunlar yeni etkinliklerden kaçınmalarının bir nedeni haline gelebilir.

    Çekinken Kişilik bozukluğu İçin Tanı Ölçütleri

    Aşağıdakilerden dördünün ya da daha fazlasının olmasıyla belirli genç erişkinlik döneminde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan toplumsal ketlenmenin yetersizlik duygularının ve olumsuzu değerlendirmeye aşırı duyarlılığın olduğu sürekli bir örüntü:

    1. Eleştirilecek, beğenilmeyecek ya da dışlanacak olma korkusuyla çok fazla kişilerarası ilişki gerektiren mesleki etkinliklerden kaçınır.
    2. Sevildiğinden emin olmadıkça insanlarla ilişkiye girmek istemez.
    3. Mahcup düşeceği ya da alay konusu olacağı korkusuyla yakın ilişkilerde tutukluk gösterir.
    4. Toplumsal durumlarda eleştirileceği ya da dışlanacağı üzerine kafa yorar.
    5. Yetersizlik duyguları yüzünden yeni kişilerle aynı durumlarda bulunduğu ortamlarda ketlenir.
    6. Kendisinin toplumsal yönden beceriksiz, kişisel olarak albenisi olmayan biri olarak ya da başkalarından aşağı görür.
    7. Mahcup düşebileceğinden ötürü kişisel girişimlerde bulunmak ya da yeni etkinliklere katılmak istemez.
TOP