Orderline Kişilik Bozukluğu

  • Temel özellikleri:

    Genç erişkinlik döneminde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan,

    • kişilerarası ilişkilerde benlik algısında ve duygulanımda tutarsızlık ve
    • belirgin dürtüselliğin olduğu sürekli bir örüntünün olmasıdır.

    Borderline kişilik bozukluğu olan kişiler gerçek ya da hayali bir terk edilmeden kaçınmak için çılgınca çabalar gösterirler. Yakında bir ayrılığın olacağı ya da reddedileceği algısı ya da dış yapının değişmesi  ile

    • benlik algısında,
    • duygulanımda,
    • bilişte ve
    • davranışta derin değişikliklere yol açabilir.

    Bu kişiler çevresel koşullara karşı çok duyarlıdırlar. Belirli bir zaman dilimiyle sınırlı gerçekçi ayrılıklar olduğunda ya da tasarlanan şeylerde kaçınılmaz değişiklikler olduğunda bile yoğun terk edilme korkuları ve uygunsuz bir öfke yaşarlar. Bu “terk edilmeler” in “kötü” olduklarını gösterdiğine inanabilirler. Bu terk edilme korkuları tek başına kalmaya dayanamamaları ve yanlarında başkalarının olmasını gereksinmeleri ile ilişkilidir. Terk edilmekten kaçınmak için çılgınca çabalar göstermeleri, bir yerlerini kesip koparmaları ya da intihar davranışında bulunmaları gibi dürtüsel eylemlerini kapsayabilir.

    Borderline kişilik bozukluğu olan kişilerin tutarsız ve gergin ilişkileri vardır. Daha 1. ya da 2. görüşmelerinde bakım verenleri ya da sevgilileri olabilecek kişilere gözlerinde yüceltebilirler, birlikte çok zaman geçirmeyi isteyebilirler ve ilişkilerinin daha başında en özel yönlerini paylaşabilirler. Bununla birlikte, başkasının yeterince ilgilenmediğini, yeterli özveride bulunmadığını ve yeterince “orada” olmadığını hissederek başkalarını yüceltmeden değersizleştirmeye birden geçebilirler.

    Borderline KB yaşayan kişiler, başkalarıyla eş duyum yapabilirler ve başkalarını besleyebilirler. Ancak bunları, gerektiğinde kendi gereksinimlerinin karşılanması için diğer kişilerin “orada olmaları” karşılığında ve bunun beklentisi içinde yaparlar. Bu kişiler başkalarına bakışlarında birden belirgin değişiklikler göstermeye yatkındırlar, o kişileri bir iyiliksever, destekçi ya da insafsızca cezalandırıcı olarak görebilirler. Bu tür gidip gelmeler, çoğu zaman, besleyici nitelikleri yüceleştirilmiş ya da reddetmesi ya da terk etmesi beklenen bakım veren bir kişiyle ilgili bir düş kırıklığını yansıtır.

    Sürekli bir biçimde belirgin olarak tutarsız bir benlik algısı ya da benlik duyumu ile belirli bir kimlik karmaşası olabilir. Amaçları, değerlerin ve mesleki beklentilerin sürekli olarak değişmesiyle belirli birden ortaya çıkan belirgin benlik algısı değişiklikleri vardır. Meslek, cinsel kimlik, değerler ve arkadaş türleriyle ilgili görüşlerinde ve tasarılarında birden ortaya çıkan değişiklikler olur. Bu kişiler yardım arama gereği duyan bir insan rolünden, geçmişteki yanlış tedavilerin öcünü almaya çalışan adil bir insan rolüne hızlı geçişler yapabilirler. Genellikle kötü ve günahkar olmaya dayalı bir benlik algısı olmasına karşın bazen bu duyguların hiç olmadığı anlar da yaşayabilirler. Bu tür yaşantıları genellikle anlamlı, besleyen ve destekleyen bir ilişkilerinin olmadığını hissettikleri durumlarda ortaya çıkar. Bu kişilerin yapılandırılmamış işlerdeki ya da okuldaki başarıları düşük olabilir.

    Böyle bir bozukluğu olan kişiler kendilerine zarar verme olasılığı yüksek en az iki alanda dürtüsellik gösterirler. Kumar oynayabilirler, sorumsuz bir biçimde para harcayabilirler, tıkınırcasına yemek yiyebilirler, madde kötüye kullanımları olabilir. Güvenli olmayan cinsel ilişkilerde bulunabilirler yada Dikkatsizce araba kullanabilirler.

    Borderline kişilik bozukluğu olan kişiler yineleyen intiharla ilgili davranışlar, girişimler, göz korkutmalar ya da kendine kıyım eylemleri gösterebilirler. Bu kişilerin %8-10 ‘unda sonlandırılmış intiharlar ortaya çıkar, kendine kıyım eylemleri, intihar edecek olmayla ilgili göz korkutmalar ve girişimler çok sık görülür. Yineleyen intihar edebilirlik tutumları, çoğu zaman, bu kişilerin yardım için hazır olduklarını göstermek içindir (yardım almaları gerektiğinin işaretleri net ve açıktır). Ayrılma ya da reddedilmeye ilişkin gözdağı vermeler ya da sorumluluklarının arttığı beklentileri sözü edilen kendine zarar verme davranışlarına zemin hazırlar. Kendine kıyım davranışı bölünmüş yaşantılar sırasında ortaya çıkabilir ve çoğu zaman bu davranış, hissetme yetisinin olduğunu yeniden doğrulayarak ya da kişinin kötü biri olduğu duyumunun bir kefareti olarak bir rahatlama sağlar.

    Borderline kişilik bozukluğu olan kişiler duygu-durumda belirgin bir tepkiselliğin olmasına bağlı hızlı duygu değişimleri gösterebilirler. Borderline kişilik bozukluğu olanların temel duygu durumu öfke, panik ya da umutsuzluk dönemleriyle bölünür ve nadiren kendini iyi hissetme ya da doyum bulma dönemleriyle bir rahatlama sağlanır. Bu ataklar kişinin kişilerarası stres etkenlerine aşırı tepki vermesinin bir yansıması olabilir.

    Bornerline kişilik bozukluğu olan kişiler kendini sürekli olarak boşlukta hissetme zorluğunu yaşayabilirler. Kolaylıkla sıkıldıklarından sürekli olarak yapacak bir şey arıyor olabilirler. Sıklıkla uygunsuz ve yoğun bir öfke dışavurumlar ya da öfkelerini kontrol altında tutma güçlüğü gösterirler. Aşırı yineleyici, sürekli acı çekiyormuş gibi bir tutum içinde olabilirler ya da sözel patlamalar gösterebilirler. Öfkeleri, kendilerine bakım veren kişileri ya da sevgililerini ihmalkar kısıtlayıcı, aldırmaz ya da başlarından atan kişiler olarak gördüklerinde ortaya çıkar. Öfkelerini böyle dışa vurmalarını çoğu zaman utanma ve suçluluk duyguları izler ve bu da kötü biri oldukları duygusunu pekiştirir. Aşırı stres yaşadıkları dönemlerde gelip-geçici şüpheci-kuşkucu düşünceler ya da bölünme ile ilgili semptomlar ortaya çıkabilir. Ancak bunlar ek bir tanı konması için yeterli şiddette ve sürede değildir. bu ataklar çok büyük bir çoğunlukla gerçek ya da hayali bir terk  edilmeye bir tepki olarak ortaya çıkar. Semptomlar gelip geçici olmaya eğilim gösterir, ancak dakikalar ya da saatler boyu sürer. Bakım verenin kendilerini besleme kaynaklarının gerçek ya da algılanan geri dönüşü semptomların geçici olarak görülmemesi ile sonuçlanabilir.

     

    Borderline (sınır) kişilik bozukluğu için tanı ölçütleri:

    1. Aşağıdakilerden beşinin ya da daha fazlasının olmasıyla belirli, genç erişkinlik döneminde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan, kişilerarası ilişkilerde, benlik algısında ve duygulanımda tutarsızlık ve belirgin dürtüselliğin olduğu sürekli bir örüntü:

     

    1. Gerçek ya da hayali bir terk edilmeden kaçınmak için çılgınca çabalar gösterme. (Terkedilmeye karşı aşırı duyarlılık)
    2. Gözünde aşırı büyütme ve yerin dibine sokma uçları arasında gidip gelen, gergin ve tutarsız kişilerarası ilişkilerin olması (bir gün yüceltirken başka zaman oldukça fazla eleştirebilme).
    3. Kimlik karmaşası: belirgin olarak ve sürekli bir biçimde tutarsız benlik algısı ya da kendilik duyumu. (bir iyi bir kötü olma durumlarında ani değişimler)
    4. Kendine zarar verme olasılığı yüksek en az iki alanda dürtüsellik. (düşünmeden hareket edebilme).
    5. Yineleyen intiharla ilgili davranışlar, girişimler, göz korkutmalar ya da kendine kıyım davranışı.
    6. Duygu-durumda belirgin bir tepkiselliğin olmasına bağlı duygu-durum değişiklikleri.
    7. Kendini sürekli olarak boşlukta hissetme.
    8. Uygunsuz, yoğun öfke ya da öfkesini kontrol altında tutamama.
    9. Stresle ilişkili gelip geçici bölünmüş düşünce ya da ağır bölünme semptomları.

     

TOP