Şizotipal Kişilik Bozukluğu

  • Temel  Özellikleri:

    Başlıca özelliği, yakın ilişkilerde birdenbire bir rahatsızlık duyma ve yakın ilişkilere girebilme becerisinde azalma ile belirli, toplumsal ve kişilerarası yetersizliklerin yanı sıra bilişsel ya da algısal çarpıklıkların ve alışagelenin dışında davranışların olduğu yaygın bir örüntünün olmasıdır.

    Bu örüntü genç erişkinlik döneminde başlar ve değişik koşullar altında ortaya çıkar.

    Şizotipal kişilik bozukluğu olan kişilerin çoğu zaman referans fikirleri vardır. Bunlar, inançların sanrısal yoğunlukta olduğu referans hezeyanlarından ayırt edilmelidir.

    Bu kişiler ait oldukları alt kültürün değerlerinin dışında kalan olağan ötesi olgularla uğraşıp duruyor ya da batıl inançlara saplanmış olabilirler.

    Olaylar olmadan önce bunları ön görebilecek ya da başkalarının düşüncelerini okuyabilecek özel bir takım güçlerin olduğunu düşünebilirler.

    Doğrudan ya da büyüsel törensel davranışlarla uyum sağlayarak dolaylı olarak başkalarının üzerinde büyüsel denetimlerinin olduğuna inanabilirler. Algısal Değişiklikler bulunabilir.

    Konuşmalarının, olağan dışı ya da “kendilerine özgü” deyişleri ve yapısı olabilir. Çoğu zaman dağınık, konu dışı ya da belirsizlikler taşıyan bir konuşmaları vardır; ancak çağrışımlarında gerçek bir dağınıklık ya da sapma yoktur. Yanıtları ya ileri derecede somut ya da ileri derecede soyut olabilir; sözcüklere ya da kavramlara bazen olağan dışı anlamlar yüklerler.

    Böyle bir bozukluğu olan kişiler çoğu zaman kuşkucudurlar ve paranoid düşünceleri olabilir.

    Genellikle, bu duygulanımlarındaki iniş çıkışlar olağan sınırlarında değildir ve başarılı ilişkiler kurabilmek için gereken kişilerarası ipuçlarından haberdar değil gibilerdir; dolayısıyla çoğu zaman başkalarıyla uygunsuz, katı ya da kısıtlı bir tarzda etkileşimde bulunuyor gibi görünürler.

    Bu kişiler çoğunlukla olağan dışı tavırları, çoğu zaman “birbirine uymayan” dağınık bir tarzda giyinmeleri, olağan toplumsal gereklere karşı ilgisiz kalmaları yüzünden acayip ya da sıra dışı kişiler olarak görülürler.

    Şizotipal kişilik bozukluğu olan kişiler kişilerarası ilişkileri sorunlu olarak yaşarlar ve başka insanlarla ilişkilerinde kendilerini rahatsız hissederler. İlişkileri olmadığından ötürü mutsuz olduklarını söyleyebilirlerse de davranışları yakın ilişkiye girme isteklerinin az olduğunu düşündürür. Bunun bir sonucu olarak genellikle birinci derece akrabaları dışında  yakın arkadaşları ya da sırdaşları ya yoktur ya da çok azdır.

    Özellikle tanımadıkları kişilerle oldukları toplumsal durumlarda kaygı duyarlar.

    Başkalarıyla sadece etkileşime girmek zorunda olduklarında etkileşime girerler, kendilerini farklı kişiler olarak gördükleri için ve sadece “ortama yakışır” olmadıklarını düşündükleri için uzak durmayı tercih ederler. Sözü edilen ortamda çok fazla zaman geçirseler ya da diğer insanlarla daha yakınlaşsalar bile toplumsal kaygıları kolay yatışmaz, çünkü yaşadıkları kaygı başkalarının davranışlarının altında ne yattığı ile ilgili kuşkularına eşlik eden bir kaygıdır.

    Söz gelimi şizotipal kişilik bozukluğu olan bir kişi, akşam yemeğine katıldığında, zaman ilerledikçe daha fazla gevşeyip rahatlayamaz, giderek daha gergin ve kuşkucu olabilir.

    Şizotipal Kişilik Bozukluğu İçin Tanı Ölçütleri

    1. Aşağıdakilerden beşinin ya da daha fazlasının olması ile belirli, genç erişkinlik döneminde başlayan ve değişik koşullar altında ortaya çıkan, algısal çarpıklıkların ve alışagelmişin dışında davranışların yanı sıra yakın ilişkilerde birden bire rahatsızlık duyma ve yakın ilişkilere girebilme becerisinde azalma ile kendini gösteren, toplumsal ve kişilerarası yetersizliklerin olduğu sürekli bir örüntü:
    2. Referans fikirleri
    3. Davranışları etkileyen ve kültürel değerlerle uyumlu olmayan acayip inanışlar ya da büyüsel düşünce.
    4. Olağan dışı algısal yaşantılar, bunlar arasında bedensel illüzyonlar vardır.
    5. Acayip düşünüş biçimi ve konuşma
    6. Kuşkuculuk ya da paranoid düşünce
    7. Uygunsuz ya da kısıtlı duygulanım
    8. Acayip, alışagelmişin dışında ya da çok kendine özel davranış ya da görünüm
    9. Birinci derecede akrabalar dışında yakın arkadaşların yada sırdaşların olmaması
    10. Yakından tanımakla azalmayan aşırı toplumsal kaygı, kendisi hakkında olumsuz yargılardan çok paranoid korkular bu bozukluğa eşlik etme eğilimi taşır.
    11. Sadece şizofreni, psikotik özellikler gösteren bir duygu-durum bozukluğu, başka bir psikotik bozukluk ya da bir yayın gelişimsel bozukluğun gidişi sırasında ortaya çıkmamaktadır.

     

TOP